Thay xà gồ mái tôn nhà cấp 4: khi nào nên đổi sang composite?

Mr Quyền - Santiago. Đăng ngày 14/10/2026.

Trả lời nhanh: Xà gồ mái tôn nhà cấp 4 cần thay khi đã rỉ bong vảy, thủng quanh lỗ vít, võng thấy bằng mắt hoặc vít không còn ăn. Thay bằng xà gồ composite thì không còn rỉ. Nhà gác xà gồ lên tường thu hồi cách 3,75 m ở vùng gió II cần hộp SF-160; thêm một vì kèo giữa mỗi gian thì hộp SF-80 là đủ.

Xà gồ mái tôn thế nào thì phải thay, thế nào chỉ cần sơn?

Tình trạng xà gồ thép	Nên làm
Rỉ lấm tấm trên bề mặt, lớp mạ hoặc lớp sơn còn bám	Cạo rỉ, sơn chống rỉ, chưa cần thay
Rỉ bong thành vảy, gõ vào rơi mảng	Thay
Thủng quanh lỗ vít, vít xoay không ăn, mái dột quanh vít	Thay
Thanh võng thấy bằng mắt, tôn đọng nước	Thay và chọn lại cỡ
Rỉ ở đoạn gác trong tường thu hồi	Thay, vì chỗ này không sơn lại được

Nhìn từ dưới lên khó thấy hết. Leo lên mái, gõ búa nhẹ dọc thanh ở mấy chỗ quanh lỗ vít và đoạn sát tường: tiếng đục, vảy rỉ rơi xuống là thanh đã mỏng.

Hộp thép rỉ sét đặt cạnh thanh xà gồ composite xanh

Sản phẩm: Hộp thép rỉ sét đặt cạnh thanh xà gồ composite xanh.

Thay bằng xà gồ thép mới hay xà gồ composite?

Nếu xà gồ cũ rỉ vì nhà gần ao, gần biển, cạnh chuồng gà, chuồng heo hay bếp, thì thép mới thay vào cũng sẽ rỉ lại sau vài năm. Xà gồ composite làm từ nhựa và sợi thủy tinh, không có sắt nên không rỉ, không phải sơn lại, độ bền trên 30 năm. Thanh nhẹ: hộp SF-80 (80 × 40 mm) nặng 1,33 kg/m, một người vác lên mái được.

Nhà khô ráo, xà gồ cũ dùng hơn chục năm mới rỉ thì thép mạ kẽm mới vẫn là lựa chọn rẻ. Composite đáng tiền ở chỗ thép rỉ nhanh.

Mái tôn lợp trên các hàng xà gồ hộp composite

Ảnh thực tế: Mái tôn lợp trên các hàng xà gồ hộp composite.

Nhà cấp 4 gác xà gồ lên tường thu hồi thì chọn cỡ nào?

Nhiều nhà cấp 4 không có vì kèo: xà gồ gác thẳng lên các tường thu hồi, mỗi gian 3 – 4 m. Khoảng cách giữa hai tường thu hồi chính là bước kèo mà xà gồ phải bắc qua. Bước này dài nên hộp composite phải cỡ lớn.

Khoảng cách 2 tường thu hồi	Vùng gió I	Vùng gió II	Vùng gió III
3,0 m	SF-100	SF-120	SF-120
3,5 m	SF-120	SF-120	SF-160
4,0 m	SF-120	SF-160	SF-160

Tính sơ bộ cho mái tôn nhựa, xà gồ đặt cách nhau 660 mm, mỗi đoạn xà gồ bắc qua một bước kèo, độ võng giới hạn L/200, áp lực gió theo dự thảo sửa đổi QCVN 02:2022/BXD (Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng, 06/2026).

SF-100 là hộp 100 × 50 × 3,5 mm (1,95 kg/m), SF-120 là 120 × 60 × 3,5 mm (2,36 kg/m), SF-160 là hộp hai ngăn 160 × 55 × 4 mm (3,60 kg/m). Bảng tính cho mái tôn nhựa, xà gồ cách 66 cm. Giữ tôn kẽm cũ với xà gồ đặt thưa hơn thì phải tính lại.

Xà gồ composite vàng dưới mái tôn, gác lên kèo thép

Ảnh thực tế: Xà gồ composite vàng dưới mái tôn, gác lên kèo thép.

Nhà cấp 4 rộng 6 m, dài 15 m cần xà gồ cỡ nào, bao nhiêu mét?

Nhà mái hai bên, mỗi mái dài khoảng 3,3 m theo mặt dốc (đã tính mái đua). Nhà chia 4 gian bằng tường thu hồi, mỗi gian 3,75 m. Xã thuộc vùng gió II.
Mỗi mái trừ 16 cm ở đỉnh, 20 cm ở mép còn 294 cm; chia 66 cm được 4,45, làm tròn 5 khoảng, tức 6 hàng. Hai mái 12 hàng × 15 m = 180 m xà gồ.
Phương án A, giữ nguyên tường thu hồi: SF-120 chỉ bắc 3,5 m nên thiếu, phải dùng SF-160. Khối lượng 180 × 3,60 ≈ 648 kg.
Phương án B, thêm một vì kèo thép mạ kẽm giữa mỗi gian (4 vì kèo), bước còn 1,875 m: dùng SF-80, khối lượng 180 × 1,33 ≈ 239 kg.
Nhà ở vùng gió I thì giữ tường thu hồi vẫn dùng được SF-120: 180 × 2,36 ≈ 425 kg.

Chọn A hay B tùy tiền làm 4 vì kèo so với tiền xà gồ chênh giữa hai cỡ. Gửi số đo qua Zalo 0932 411 006, Slight Module tính cả hai phương án.

Lợp tôn nhựa Santiago màu xanh ngọc trên mái nhà dài một tầng

Công trình thực tế: Lợp tôn nhựa Santiago màu xanh ngọc trên mái nhà dài một tầng.

Thay xà gồ mái tôn theo các bước nào?

Đo lại khoảng cách các tường thu hồi hoặc vì kèo, chiều dài mặt dốc mái, ghi tên xã để tra vùng gió.
Tháo tôn. Tấm nào còn tốt thì đánh số theo thứ tự để lợp lại.
Tháo xà gồ cũ, kiểm tra đỉnh tường thu hồi có nứt không, vì kèo có rỉ không. Đục bỏ phần thép cũ còn kẹt trong tường.
Gắn bát chữ L inox 304 lên đỉnh tường bằng tắc kê nở inox (hoặc bắt vào vì kèo), đặt xà gồ composite đứng, cạnh dài vuông góc với mặt mái.
Bắt bu lông có ống lót trong lòng hộp, nối xà gồ ngay trên tường hoặc vì kèo, không nối giữa nhịp.
Lợp lại tôn, khoan lỗ trước rồi bắt vít.

Thay mái tôn kẽm cũ đã rỉ bằng tôn nhựa Santiago màu xanh

Công trình thực tế: Thay mái tôn kẽm cũ đã rỉ bằng tôn nhựa Santiago màu xanh.

Thay xà gồ có cần thay luôn tôn không?

Không bắt buộc. Tôn kẽm còn tốt thì lợp lại, nhưng lỗ vít cũ phải dời sang chỗ mới và trám lỗ cũ, vì hàng xà gồ mới ít khi trùng đúng vị trí cũ. Tôn đã rỉ thủng thì nên thay luôn bằng tôn nhựa hoặc ngói nhựa Santiago: tôn nhựa không rỉ như xà gồ composite, và bảng chọn cỡ ở trên tính đúng cho loại mái này.

Mép hộp thép đã rỉ so với xà gồ hộp composite

Sản phẩm: Mép hộp thép đã rỉ so với xà gồ hộp composite.

Xe cẩu bốc thanh hộp composite giao hàng

Ảnh thực tế: Xe cẩu bốc thanh hộp composite giao hàng.

Bó thanh hộp composite dài trên xe

Ảnh thực tế: Bó thanh hộp composite dài trên xe.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì phải thay xà gồ mái tôn?

Không có mốc cố định. Xà gồ thép thay khi rỉ bong vảy, thủng quanh lỗ vít, võng hoặc vít không còn ăn; nhà gần biển, ao nuôi, chuồng trại thường rỉ sớm hơn nhà khô ráo.

Xà gồ mạ kẽm có cần sơn không?

Xà gồ mạ kẽm trong nhà khô ráo chưa cần sơn ngay, nhưng chỗ cắt, khoan, hàn mất lớp mạ phải sơn dặm. Nơi ẩm, có hơi muối thì nên sơn hoặc đổi sang xà gồ composite.